Xikivi xi kóo (camaleón cornudo)

Ni sa’in iin kivi ndé dini Yuku Nu-Kaí nanduki simbeexí. Donaní sai nde dini yuku ma ni nandukí yuu kui’í dínií, te ni sa kundu’í.

Na ní kuñaa ni kesa’í nakundia’vi sitnúu ansivi. Te ni tnatuu iin koo daná tava kani-si yaá-sí. Ni yu’í sastnu’íinde’i-si, te ni nakani ini:

¡Ya’a ka kini iá dini yuku-yo!

Te índé’í ansa kueeyaa kuyatni-si. Na kua’an-si ndava-si tnínu’u-si-yúu ni nde kunu iinn xikivi, te ni koko nii-si kóo ma, te ni nandee tixi-si.

Te ni sa kundu’u-sí diin, te ni nakuani nuu-sí, te ni kidi-si.  Donaní nsikui’nu ini, kidi ii-sí indu’u-si yatni diin. Ni tnii-si xi ndui nda’í, te ni kaninda’í yata-si. Ná ní nui ika yuku ma ini ndiai-si. Na ni nasai ve’i ni kachi xi ña’a di’í:

¡Kunde’e ña ni’in-yo!

Te naní dakuxioi nda’í ña’a ve’i ni xini-ñá, iin yuu ndiaa, ka’nú ní cha’ma. Mii-ñá ní tnii-ñayuu nchi’i ma te nsi’a mani ni tnii-ña yuu ma.

Ni nakani xi-ñá ni dakákú xikivi ma yúu. Kua’a sástnu’u ni kuu ini ñá sa’a xikivi yuu ma.

Dende kivi yukán nsi’a mani tiaa-ña dita xixi-nsi, te inuumiña yuu ma nsinuu ini-ña xikivi ní dakaku-si ii-ñá.